Wielkie zlodowacenia pojawiały się w historii Ziemi wielokrotnie, a najmłodsze z nich – trwające obecnie – rozpoczęło się około 34 mln lat temu, na przełomie eocenu i oligocenu, kiedy Antarktyda pokryła się lodem. Historię lądolodu antarktycznego możemy poznawać badając zmiany składu izotopowego tlenu zawartego w skorupkach skamieniałości mikroskopijnych organizmów, takich jak otwornice, zachowanych w osadach zdeponowanych na dnach oceanicznych. Wahania składu izotopowego tlenu (δ18O) mogą odzwierciedlać m.in. zmiany objętości lodu lodowcowego lub zmiany temperatury wody w oceanach. Na przestrzeni oligocenu (ok. 34 do ok. 23 mln lat temu) δ18O wykazuje liczne gwałtowne zmiany, co było dotąd interpretowane jako wyraz wysokiej dynamiki lądolodu antarktycznego, który w stosunkowo krótkim czasie miał na przemian zwiększać lub zmniejszać swą objętość i zasięg geograficzny.
Artykuł „Oligocene deep ocean oxygen isotope variations primarily driven by temperature”, opublikowany 7 stycznia 2026 w czasopiśmie Nature Geoscience, przedstawia dowody na to, że gwałtowne wahania δ18O w oligocenie odzwierciedlają zmiany temperatury wód głębinowych. Autorzy posłużyli się techniką nazywaną Δ47 (ang. clumped isotope thermometry), która pozwala odtwarzać zmiany temperatury w przeszłości geologicznej niezależnie od wahań składu chemicznego wody morskiej. Wynikiem badań jest pierwszy do tej pory powiązany z wahaniami parametrów orbitalnych Ziemi zapis zmian temperatury wód głębinowych południowego Atlantyku na przełomie wczesnego i późnego oligocenu (ok. 27,2 – 28,2 mln lat temu). Wahaniom ekscentryczności orbity ziemskiej towarzyszyły zmiany temperatury wód głębinowych oceanu dochodzące do 4°C. Tak duży zakres zmienności temperatur w głębiach oceanicznych tłumaczy obserwowane zmiany składu izotopowego tlenu bez potrzeby odwoływania się do wielkoskalowych zmian objętości (a więc także zasięgu geograficznego) lądolodu antarktycznego.
W oligocenie klimat na Ziemi był cieplejszy niż obecnie, a zlodowacenie obecne było tylko na Półkuli Południowej. Badając zachowanie lądolodu antarktycznego w przeszłości możemy w pełniejszym stopniu zrozumieć złożone zależności pomiędzy oceanem i lądolodami, a dzięki temu bardziej wiarygodnie przewidywać jaki klimat czeka nas w przyszłości.
Link do artykułu: https://www.nature.com/articles/s41561-025-01878-y
